Wat is…: Straatcultuur?

Youngworks


We worden overspoeld met verhalen dat het met grote groepen jongeren dreigt mis te gaan of mis is. In Nederland is er veel onrust en zorg over de ‘jeugd van tegenwoordig’. Dikwijls zijn problemen in de huiselijke sfeer de oorzaak van de problematiek en deel van de jongeren zoekt zijn/haar heil op straat. Daar ontstaat een aparte levensstijl met eigen normen en waarden; de zogenaamde straatcultuur. Verschillende media doen graag verslag van de misstanden die met de straatcultuur samenhangen. Extreem seksueel gedrag, geweldpleging en drugscriminaliteit trokken de afgelopen jaren de aandacht als excessen onder jongeren. Tegelijkertijd heeft het overgrote deel van de Nederlandse bevolking eigenlijk geen goed beeld van het leven van die jongeren waar we ons zo zorgen om maken. Hoe ziet hun leven eruit? Waar houden ze zich mee bezig en is het wel zo erg gesteld met de Nederlandse jongeren? YoungWorks brengt straatcultuur in beeld.

Laten we allereerst voorop stellen; het gaat goed met de jeugd. Ongeveer 95 % van de Nederlandse jongeren doorloopt de eerste stappen van het leven zonder grote problemen en heeft redelijke tot uitstekende kansen op een bevredigend leven. Aan de andere kant vormen de tienerjaren wel een kwetsbare periode waarin een hoop fout kan gaan. Slechts een paar procent van de jongeren met wie het mis gaat, belanden in foute en uitzichtloze situaties, zoals de drugshandel. Deze groepen jongeren worden uitgebreid en vaak negatief in de media uitgelicht. Het gaat hier dan wel om een relatief kleine groep jongeren, maar wel met grote problemen. Zij gedragen zich anders dan de ‘normale’ jongeren, maar de laatste jaren lijkt het erop dat de normen en waarden van de kleine groepen meer invloed hebben op de jongerencultuur in het algemeen.

Opkomst van de straatcultuur
Volgens verschillende deskundigen is straatcultuur de laatste tijd een dominantere positie aan het innemen binnen de Nederlandse maatschappij. Het is niet langer iets wat zich alleen voordoet in de grote steden. Was het vroeger vooral een probleem van allochtone jongeren in de Randstad, tegenwoordig neemt ook de autochtone jeugd in de provincie de cultuur over.
Frank van Strijen is oprichter van ‘Jeugd enzo‘ en schrijver van het boek ‘Van de straat, de straatcultuur van jongeren ontrafeld. Volgens hem is straatcultuur de laatste jaren in een stroomversnelling terechtgekomen en moeten mensen leren ermee om te gaan. De normen en waarden van jongeren lijken totaal veranderd. Bevond de straatcultuur zich tot voor kort aan de rand van de maatschappij, de laatste jaren heeft deze zich ontwikkeld van een subcultuur tot een opzichzelfstaande cultuur. Een cultuur die verschillen in maatschappelijke afkomst, leeftijd, etniciteit en andere subculturen overstijgt. Deze straatcultuur beïnvloedt grote groepen jongeren zo sterk, dat ze zich totaal anders zijn gaan gedragen dan wij vanuit onze burgercultuur gewend zijn.
Hoe kan dat? Volgens Van Strijen is de opkomst van internet een belangrijke factor. De straatcultuur onder jongeren breidt zich uit van de openbare ruimte naar internet. Via sociale netwerken als Hyves ontmoeten jongeren uit alle lagen van de bevolking, van verschillende etnische afkomst en uit diverse gemeentes elkaar en vormen gaandeweg een groep. Hun ik-cultuur verschuift naar een wij-gebeuren. Ze voelen zich aan elkaar verbonden en komen steeds verder van de burgercultuur af te staan. Ook speelt eergevoel een belangrijkere rol dan eerlijkheid. Leraren merken dat zij nog maar moeilijk contact krijgen met jongeren, omdat ze elkaar niet meer begrijpen. Volgens Van Strijen wordt over een jaar of drie wordt pas echt duidelijk wat deze nieuwe straatcultuur voor gevolgen heeft.
Ook onderzoeker bij de Erasmus Universiteit El Hadioui merkt in zijn publicatie ’Hoe de straat de school binnendringt’ dat de straatcultuur steeds belangrijker wordt. De straatcultuur is binnengedrongen in scholen en de normen en waarden van de straat en de school botsen. Het is weinig structuur tegenover discipline, doen tegenover denken, agressie tegenover argumenteren, straattaal tegenover Algemeen Beschaafd Nederlands (ABN). Leraren klagen over een agressieve bejegening van machomannetjes, materialistisch en vrouwonvriendelijk gedrag. Een grote groep vergooit haar kansen, zegt de socioloog. “Als je zeven, acht jaar op straat leeft, draai je niet zomaar de knop weer om. Dan dringt echt niet meer tot je door dat je niet met een petje op moet solliciteren. Terwijl je in een normale situatie zou begrijpen dat je ook thuis of op school die pet eigenlijk af zou zetten. En dus helemaal als men zich op sollicitatiegesprek van de beste kant moet laten zien.”
Rauw en puur
Voor wie een kijkje wilt nemen in de wereld van de straatcultuur, doet er goed aan om de documentaireserie ‘Rauw en puur‘ te kijken. In deze indrukwekkende, vierdelige reeks van documentairemaakster Mildred Roethof wordt in verschillende Nederlandse steden gekeken hoe ‘straatjongeren’ met universele thema’s, zoals liefde, geld, respect, geweld en ambitie omgaan.
Met name de eerste aflevering over de straatjeugd in Den Helder is indrukwekkend. Mildred praat met een aantal meiden die wel eens zijn geslagen door hun vriendje.“Ik heb wel eens een meisje geslagen, maar niet vaak of zo,” zegt een van de jongens. Ze praten er liever niet voor de camera over. Eén van de meiden praat openhartig over haar relatie met haar ex, waar ze zwanger van is. Een ander meisje, wie net anderhalve maand een relatie heeft, vind dat het wel veel zegt dat haar vriendje zijn ex-vriendin met een kind van een maand verlaten heeft voor haar. Dan moet hij wel van haar houden. Onthutsend is ook de naïviteit van de meisjes. Als ze een website over de ‘sletjes’ van de stad bespreken, zegt een meisje teleurgesteld: “En er staat niet eens wat over mij?” Alhoewel dit geen algemeen beeld geeft van de gemiddelde Nederlandse jongeren, is het interessant om te bekijken hoe deze Den Helderse jongeren met elkaar omgaan. Bekijk de documentaire hier (30 min.).
Ook de andere de documentaires zijn meer dan de moeite waard. Aflevering twee, ‘Alles voor geld’, gaat over extreme manieren (criminaliteit en prostitutie) om geld te komen. Mildred onderzoekt waarom bepaalde jongeren zover gaan om geld te scoren. Ligt het aan status op straat? Denken ze wel na over hun daden? En hoe zit het met het schuldgevoel?
In het derde deel, ‘Respect en geweld’, wil Mildred weten wat respect inhoudt voor jongens en meiden die zich identificeren met de straatcultuur. Wat maakt dat jongeren wel of niet kiezen voor geweld of een wapen? Hoever gaan ze voordat ze geweld gebruiken en door wie worden ze beïnvloed?
Het laatste deel in de reeks, ‘Ambitie en perspectief’, gaat over twee jongens van de straat die het is gelukt zonder vooropleiding een plek te veroveren op Codarts, Hogeschool voor de kunsten. Dansten ze voorheen nog breakdancebattles, nu werken ze keihard voor een plek bij het befaamde Scapino ballet. Hoe reageren studiegenoten op de toelating van de jongens? En met wat voor vooroordelen krijgen zij te maken? Elke aflevering duurt ongeveer 30 minuten.
Mensen denken al snel dat de documentaires van Mildred Roethof representatief zijn voor ‘de jeugd van tegenwoordig’. Dit is niet zo, de documentaires laten een paar (hetzij soms extreme) groepen jongeren in onze samenleving zien.
Benadering
Volgens Van Strijen en El Hadioui worstelen steeds meer docenten en jongerenwerkers met de vraag hoe ze moeten omgaan met de straatcultuur. Dat jongeren op keiharde manier met elkaar én anderen omgaan, is niet alleen op straat te merken, maar ook steeds meer in klaslokalen, buurthuizen en alle andere plekken waar regelmatig jongeren komen. Dat vereist een andere aanpak, waarbij ouders en docenten meer met elkaar moeten gaan samenwerken en waarbij het wij-zijdenken zo veel mogelijk vermeden moet worden.
De belangrijkste expert op het gebied van omgaan met straatcultuur en lastige hangjongeren is psycholoog Hans Kaldebach. Zijn standaardwerk ‘Respect!’ is enerzijds een praktische handleiding voor iedereen die in zijn of haar werk wordt geconfronteerd met lastige jongeren, anderzijds geeft het inzicht in de belevingswereld van de moderne straatjongere.
Indringend in ‘Respect!’ is het naast elkaar zetten van teksten of zinnen, die in de burgerlijke cultuur normaal zijn, naast die in de straatcultuur gebruikt worden. Er wordt een aantal situaties geschetst. In het daaropvolgend stukje commentaar wordt per situatie duidelijk uitgelegd waarom de jongens van de straatcultuur anders reageren dan men normaal zou verwachten. Gewezen wordt op de verstandigste manier om op deze reacties in te gaan. Klik hier voor een voorbeeld hiervan en een overzicht van de inhoud.
Kern van de boodschap van Kaldenbach is dat je jongeren niet belerend, vermanend moet aanspreken, maar juist beleefd. Wanneer je jongeren corrigeert, staan ze meteen op scherp. Hans Kaldenbach: “Dat is lastig, want je wilt corrigeren. Je wilt je gelijk halen. Je hebt immers gelijk. Het is ook bespottelijk dat ze hun troep op de grond gooien, rotzooi trappen of mensen uitschelden.” Maar als je ze de les gaat lezen richt de agressie zich tegen jou. Wil je dat ? Nee, je wilt dat ze stoppen met hun gedrag. Een andere belangrijke boodschap is: blijf op afstand. Aanraken staat gelijk aan in elkaar rammen. Het boek ‘Respect!’ sluit af met de straatcultuurtest. Hiermee kun je zelf bepalen of je meer in de burgerlijke cultuur of in de straatcultuur past. Benieuwd geworden? Klik hier.
Disclaimer Back to top