#FLAWLESS

Rutger van den Berg


Geen likes? Weg ermee! Wanneer een social media post geen (positieve) aandacht genereert, is dit gênant en kan je hem beter verwijderen. Liever een keer geen statusupdate dan een sociaal risico. Sommige jongeren hanteren daarom hele strategieën: “Als ik mijn foto ’s avonds plaats ontvang ik meer likes dan ’s ochtends”.

Deze ‘no-like-fear’ illustreert mooi het belang dat jongeren hechten aan een gelikt online imago. Bij goede vrienden durven ze hun kwetsbare kanten wel te laten zien, maar voor alle andere kennissen in hun sociale netwerk willen ze zich vooral sterk en zelfverzekerd voordoen. Een sociale flater staat in de tienerjaren gelijk aan een wereldramp. Sociale media zijn in die zin een bron van moderne onzekerheden. Jongeren spenderen daarom veel tijd en aandacht aan hun online imago management. Het gaat er daarbij minder om wie je bent (dat is voor hen sowieso nog de grote vraag) en meer om hoe je over wil komen op anderen. Jongeren denken bewust na over welk beeld ze van zichzelf willen geven en doen hun best om dit online aantrekkelijk voor het voetlicht te brengen. Dit proces is van alle tijden en draagt bij aan hun identiteitsontwikkeling.

Zelf-objectificatie
De online omgeving heeft invloed op hoe het imago-management van jongeren vorm krijgt. We zien bijvoorbeeld dat sommige jongeren naar aanleiding van hun sociale mediagebruik opvallend zelfbewust worden. Zowel online als offline observeren en analyseren jongeren constant andermans uiterlijk en gedrag om daarvan te leren: van hun vrienden en kennissen, maar tegenwoordig ook van Vloggers (http://blog.youngworks.nl/trends/jongeren-vloggen-de-populariteit-van-nietszeggende-videos) en Instagramberoemdheden (http://instagram.com/bigtimerush). De hoeveelheid personen en types waar ze zichzelf aan kunnen meten is hiermee toegenomen. Aanvullend maken social media het ook mogelijk om deze kritische blik op zichzelf te richten. Hoewel zelfreflectie niet gemakkelijk is voor jongeren, is het een koud kunstje om je eigen social profielen eens grondig onder de loep te nemen: klopt mijn Insta wel met wie ik ben? Kom ik op Facebook wel over zoals ik over wil komen? Jongeren kunnen naar hun ‘online zelf’ kijken met de blik van een buitenstaander. Wanneer wat ze zien dan niet bevalt, is hun online zelf ook binnen een paar klikken aan te passen. Door deze hoge mate van zelf-objectificatie kan het gesleutel aan hun online imago nogal gekunsteld overkomen. Iemand kan online binnen twee weken gemakkelijk transformeren van een braaf paardenmeisje in een rebelse hiphop-chick

Omgaan met digi-fakeness
Het secure online imagomanagement heeft ook gevolgen voor de beoordeling van anderen. Verbondenheid met leeftijdsgenoten is altijd al belangrijk voor jongeren. Verschil met vroeger is dat ieder individu nu dankzij internet de mogelijkheid heeft om zelf op zoek te gaan naar de sociale contacten die hij/zij het liefst heeft. Jongeren worden niet meer beperkt door wie bij hen in de buurt woont of in de klas zit. Ook buiten die kaders kunnen ze nu zoeken naar hun echte ‘soulmates’. Maar waarop baseer je een vriendschappelijke match als iedereen secuur zijn of haar online imago managet? Wil je dan vrienden zijn met hoe iemand zich online voordoet? Of met die persoon zelf? De online projecties van de door jou gewenste sociale contacten stroken vaak niet (volledig) met de werkelijkheid. Dit kan bij het begin van een daadwerkelijke (online+ offline) vriendschap leiden tot teleurstelling: iemand blijkt toch niet zo inspirerend of spannend als zijn Instagram- en Facebookprofiel doet vermoeden. Deze teleurstelling in de heersende digi-fakeness was ook het uitgangspunt voor het populaire MTV programma Catfish, een feest van (overdreven) herkenning voor veel jongeren.

Sociale vergelijking
De onbeperkte poel van (potentiële) online contacten geeft ook een nieuwe lading aan de Social Comparison Theory van Leon Festinger (1954). Deze theorie stelt dat mensen hun eigen meningen en kwaliteiten evalueren door zich met anderen te vergelijken. Jongeren, midden in het proces van identiteitsontwikkeling, houden zich hier volop mee bezig. Festinger onderscheidt twee manieren van vergelijken:

  • Upward comparison: je vergelijkt je met iemand die beter af is dan jezelf (bijv. knapper, rijker, beroemder) – dus door die vergelijking voel je je slechter.
  • Downward comparison: je vergelijkt me met iemand die slechter af is dan jijzelf (bijv. lelijker, slechter aan toe, minder populair) – dus je voelt je beter, positief zelfbeeld.

Doordat iedereen zichzelf zo goed en aantrekkelijk mogelijk online profileert, komen jongeren nu relatief vaak uit op een upward comparison. Dit is niet al te best voor je zelfvertrouwen. In onderzoek is dit gegeven ook in verband gebracht met bijvoorbeeld toenemende eenzaamheid jongeren (http://dare.uva.nl/cgi/arno/show.cgi?fid=480269). Een hot topic, want onderzoek van EénVandaag

(http://1vjongerenpanel.eenvandaag.nl/uitslagen/54164/onderzoek_e_n_op_de_drie_jongeren_eenzaam) toont dat maar liefst 33% van de Nederlandse jongeren zich eenzaam voelt. Op dit moment is echter nog onduidelijk of het één (bijv. online comparison) het ander (eenzaamheid) daadwerkelijk veroorzaakt. En daarom kunnen we absoluut niet zeggen dat het secure online imago management van jongeren een oorzaak is van de toename in eenzaamheid. Wel interessant is de contra-beweging die we nu zien ontstaan: jongeren weten steeds beter dat anderen, net als zijzelf, hun online imago oppoetsen voor de buitenwereld. Zij prikken dus vaak door deze digi-fakeness heen. Juist wanneer ze regelmatig worden teleurgesteld door het neppe beeld dat leeftijdsgenoten van zichzelf neerzetten, hechten ze steeds minder waarde aan de perfecte plaatjes waarmee ze online worden geconfronteerd. Met schade en schande worden jongeren naarmate ze ouder worden steeds wijzer.

Disclaimer Back to top

Youngworks.nl maakt gebruik van cookies:

Bevestig alstublieft, als u onze tracking cookies accepteert. U kunt ook de tracking weigeren, zodat u onze website kunt blijven bezoeken zonder dat er gegevens naar externe services worden verzonden.