#EXPLORE MORE nr. 2 – Online op wereldreis

Rutger van den Berg


“Wat is de wereld toch klein.” Ook voor jongeren een herkenbare (cliché-)uitspraak. Social media, grote nieuwssites en functionele apps als Google Earth zijn voor veel jongeren illustratief voor het ‘kleiner’ worden van de wereld: alles en iedereen is te vinden en te bereiken. In het voorgaande #exploremore artikel legden we al bloot hoe jongeren elkaar als gids gebruiken bij het oprekken van de grenzen van hun leefwereld. De interesses en voorkeuren van vrienden hebben grote invloed op de individuele ontdekkingstocht van jongeren. In dit artikel onderzoeken we hoe dit hun verkenning van het grenzeloze internet beïnvloedt. Helpen digitale media hen om de grenzen van hun leefwereld verder of sneller op te rekken?

Wat doen jongeren eigenlijk online?
De rol van internet in het leven van jongeren is mooi in kaart gebracht door de toonaangevende wetenschapster Danah Boyd. Zij onderscheidt drie aspecten van online mediagebruik onder jongeren[1]:

  • Hanging out is het online “rondhangen” met je vrienden en met hen chatten. Het is de meest ‘sociale’ kant van online media.
  • Messing Around is het online ontdekken van nieuwe informatie en het experimenteren met nieuwe activiteiten op een laagdrempelige manier, vaak in de vorm van browsen en scrollen op sites, blogs, Youtube en social platformen als Instagram en Pinterest.
  • Geeking Out gaat een stap dieper dan messing around. Het gaat hier niet om ontdekken, maar om een verdiepingsslag waarin iemand zich intensief bezighoudt met een specifieke activiteit, content of technologie.

Aan de hand van deze relatief tijdloze driedeling, die losstaat van de constant veranderende aard van digitale media, kunnen we perfect inventariseren in hoeverre digitale media de leefwereld van jongeren vergroot of verkleint.

1. Hanging out: digitale media faciliteren vooral bestaande contacten

Via Instagram volg ik veel mensen die ik interessant/inspirerend vind, van Londen tot Damascus. Hoewel ik elke dag dingen voorbij zie komen en je af en toe dingen deelt, of comment op elkaars foto zou ik dit toch niet echt contact noemen. Met vrienden die ik in het buitenland ontmoette heb ik wel meer echt contact online, maar dan meer persoonlijk via Messenger bijvoorbeeld.

2. Messing around: digitale ontdekkingstochten kennen diverse beperkingen

Online is content te vinden uit vrijwel alle werelddelen en culturen. Uit kwalitatief onderzoek van YoungWorks voor de Onderwijsraad blijkt echter dat in het mediagebruik van Nederlandse jongeren, in aanvulling op Nederlandse content, vooral Anglo-Amerikaans entertainment (series, films, filmpjes, muziek, blogs en vlogs) enorm dominant is[3]. Ter illustratie: Een 16-jarige leerling (vmbo-t eindexamen) vertelde ons dat op haar school op woensdag de wifi veel trager werkt omdat veel leerlingen dan in de les en tijdens keuzewerktijd naar Amerikaanse tv-series kijken:
Yes, het is woensdag! De nieuwste afleveringen staan weer online. Net als je op de helft van je schoolweek zit en je dus voor je gevoel ook wel wat afleiding verdient hebt. Dus ja, als je dan toch de verleiding hebt, ga je op woensdag toch maar die nieuwe aflevering kijken van The Walking Dead of Pretty Little Liars. Als ik om me heen kijk, zie ik tijdens keuzewerktijd, maar soms ook gewoon in de les, op heel veel laptopschermen bekende beelden voorbijkomen. En nee, die zijn niet van onze elektronische leeromgeving… – Ezra
Wat betekent deze Anglo-Amerikaanse dominantie voor de vergroting van hun leefwereld? Veel jongeren komen in hun vrije tijd amper in contact met content van niet-westerse makers en hun kennis en begrip van niet-westerse gebruiken en opvattingen neemt naar aanleiding van hun mediaconsumptie minimaal toe. Dit is deels te wijten aan de taalbarrière, maar wordt ook in stand gehouden door ‘filter bubbles’: algoritmes op digitale platformen als YouTube, Instagram, Facebook, Spotify en Netflix helpen jongeren constant aan nieuwe suggesties voor content die aansluiten bij wat ze al kijken en volgen. Zo zorgt ook de digitale omgeving er zelf voor dat ze in hun online ontdekkingstochten zelden buiten de kaders van hun reeds ingeslagen pad binnen de Westerse popcultuur belanden. Wanneer we dit inzicht combineren met het feit dat jongeren sterk leunen op de interesses van hun leeftijdsgenoten, kan je je voorstellen dat vrienden gemakkelijk allemaal in een vergelijkbare filter bubble terecht komen.

3. Geeking out: verdieping van de bestaande contentbubbel

Wanneer jongeren iets willen uitpluizen, doen ze dat online. The school of internet is voor jongeren een feit: tutorials op Youtube zijn gemeengoed en helpen jongeren dagelijks met het oplossen van praktische problemen (bijvoorbeeld: hoe schil ik het makkelijkst een mango?) en met het aanleren van lastige vaardigheden op werk/studiegebied (bijvoorbeeld: hoe werkt bijv. InDesign?). Ook biedt internet volop ruimte voor een (nog) diepere onderdompeling in hun grootste interesses en hobby’s: internet biedt een vrijwel onuitputtelijke bron van informatie: lyrics van je favo artiest, skatefilmpjes, manga’s, turninstructies, programmeertips enzovoort. De vraag is echter in hoeverre dit alles bijdraagt aan het vergroten van de leefwereld. Verdieping in een specifiek onderwerp kan uiteraard leiden tot nieuwe inzichten, maar alleen binnen het reeds bestaande interessegebied. Zelfs indien de verdieping leidt tot interactie met onbekenden en/of eigen creatie van content, gebeurt dit binnen de kaders van een bestaande interesse. Internet vergroot daarmee wel het idee van een Global Village voor jongeren: alles wat je wilt weten is letterlijk at your fingertips en verdieping is altijd mogelijk, maar tot interesseverbreding en vergroting van de leefwereld van jongeren leiden de mogelijkheden voor Geeking out meestal niet.

Beperkte vrijheid in een grenzeloze wereld
Het gebrek aan regionale of tijdsgebonden grenzen maken online media in theorie tot een smeltkroes van verschillende culturen. Toch bestaan online (net als offline) culturele grenzen: jongeren komen niet volop in aanraking met vreemde mensen, gebruiken, normen en waarden. We zien een enorme dominantie van Anglo-Amerikaanse content waardoor de ‘nieuwe’ ervaringen die jongeren online opdoen zich vooral binnen de kaders van de Westers-georiënteerde popcultuur bevinden, een cultuur die ook in offline media al dominant was binnen Nederland. Binnen dat digitale aanbod zien we vervolgens ook dat de vrienden van jongeren als oogkleppen functioneren: hoewel het niet eng is om online in je eentje op ontdekkingstocht te gaan, zien we toch dat jongeren zich sterk focussen op de content die binnen hun sociale (veilige) bubbel als ‘goed’ of ‘leuk’ wordt gezien.
Het idee van een Global Village roept vaak (en terecht) positieve gedachten op: “Wauw wat een rijkdom als je alle kennis uit de wereld tot je beschikking hebt!”. McLuhan bracht het idee van de Global Village echter ook als een waarschuwing: het is aan de mens zelf om op een verrijkende manier gebruik te maken van de groeiende communicatiemogelijkheden en de macht die (digitale) media daarbinnen hebben. De maakbaarheid van de Global Village is een kans, maar ook een risico. Jongeren lijken die kans niet met beide handen aan te grijpen, ze laten zich in hun vrijheid beperken door de algoritmische grenzen van de digitale media die ze gebruiken én door de grenzen van hun lokale omgeving: de beperkte leefwereld waar het in hun dagelijkse interactie met vrienden echt om draait. De grenzen van die wereldbeeld rekken ze pas naarmate ze ouder worden langzaam maar zeker verder op, wanneer ze (vooral offline) nieuwe mensen en ideeën tegenkomen. Dit betekent niet dat wij, als communicatie- en onderwijsprofessionals, moeten wachten totdat jongeren zelf die grenzen gaan opzoeken. We mogen ze best een zetje geven om over de grenzen van hun local universe  heen te kijken.

[1] Boyd, D. Et al (2010) Hanging Out, Messing Around, Geeking Out: kids living and learning with new media. MIT press
[2] CBS (2015a).
[3] YoungWorks (2016) Internationalisering van de jongerencultuur: verkenning in opdracht van de onderwijsraad. Opgehaald van: https://www.onderwijsraad.nl/upload/documents/publicaties/volledig/Internationaliseren-van-de-jongerencultuur.pdf

Disclaimer Back to top