Maatschappijleer

Update

Veelvuldig Facebookgebruik: is er sprake van Facebookverslaving?

Sommige jongeren besteden uren op de sociale netwerksite Facebook. Over het algemeen kan dit geen kwaad, maar wat als zij de controle over het gebruik verliezen? Wat als het gebruik dwangmatige of obsessieve vormen aanneemt? Is er zelfs sprake van een verslaving aan Facebook? Welk type gebruikers lopen risico op problematisch Facebookgebruik? Kortom: hoe voelen jongeren zich die veelvuldig Facebook gebruiken?

YoungWorks

Facebook heeft wereldwijd meer dan 800 miljoen gebruikers, waarvan ongeveer 5,7 miljoen Nederlanders. Het bezoeken van deze sociale netwerksite is voor jongeren een onderdeel van de dagelijkse routine. Over het algemeen is Facebook voor hen een handige, snelle vorm van communicatie en een manier om op de hoogte te blijven van activiteiten van vrienden. Omdat contact via Facebook makkelijk is, lijkt het aannemelijk dat het gebruik van Facebook positief is. Verschillende onderzoeken hebben inderdaad aangetoond dat mensen zich meer verbonden voelen door het gebruik van Facebook. Toch zijn er signalen dat veelvuldig gebruik van sociale netwerksites in verband staat met lagere schoolprestaties, relatieproblemen of verminderde sociale participatie. Hier was eerder nog geen wetenschappelijk onderzoek naar gedaan. Nicolien Scheerman onderzocht in het kader van haar masterscriptie voor de opleiding Communicatiewetenschap aan de UvA het psychosociaal welzijn van Facebookgebruikers in relatie tot veelvuldig en problematisch Facebookgebruik. Hiervoor vulden 467 personen tussen de 14 en 66 jaar een online vragenlijst in.

Veelvuldig gebruik en welzijn

Jongeren vinden het belangrijk om in verbinding te staan met hun netwerk en niets te missen. Uit eerdere onderzoeken blijkt dat het dagelijks gebruik van Facebook overwegend positief is voor jongeren. Hoe veelvuldig gebruik van Facebook samenhangt met het welzijn van zijn gebruikers is onontgonnen terrein. Uit het huidige onderzoek blijkt dat gebruikers gemiddeld 54 minuten per dag aan Facebook besteden en dat de gemiddelde gebruiker ongeveer negen keer per dag op Facebook kijkt. Veelvuldig gebruik van Facebook blijkt niet positief te zijn voor het welzijn van jongeren. Jongeren voelen zich namelijk eenzamer naarmate ze Facebook vaak en lang bezoeken.

Facebookverslaving

Veelvuldig gebruik van Facebook hoeft op zich niet zorgwekkend te zijn. Het kan wel een aanwijzing voor problematisch of verslaafd gebruik zijn. Wat als jongeren de controle over de frequentie van bezoeken of de tijdsbesteding aan Facebook verliezen? Wat als zij tientallen keren per dag checken of er een nieuw bericht op hun wall staat of uren kwijt zijn aan het bekijken van andermans profielen of foto’s?

“Ik check Facebook meestal twintig keer per dag, meestal uit verveling. Het kost veel tijd, maar het is verslavend.” (Nina,16 jaar)

Om het gebruik problematisch te noemen moet een persoon aan een aantal (klinische) criteria voldoen. Deze criteria zijn bijvoorbeeld ontwenningsverschijnselen bij het niet kunnen checken van Facebook, stemmingswisselingen of sociale problemen als gevolg van Facebookgebruik. Het blijkt dat personen die aan meer verslavingskenmerken voldoen eenzamer zijn, een lager zelfvertrouwen hebben en minder tevreden zijn met hun leven. Er is een sterke relatie tussen de verslavingskenmerken en het lagere welzijn van de gebruikers. Facebookverslaving is dus aanwezig onder de onderzochte groep mensen. Dit moet wel met enige voorzichtigheid gesteld worden, aangezien dit één van de eerste onderzoeken is naar dit onderwerp. Er is meer onderzoek nodig om Facebookverslaving verder vast te stellen.

Smartphones en Facebookverslaving

Een aantal factoren vergroot de kans op problematisch gebruik of verslaving. Niet alleen de genetische factor, maar ook de nabijheid van een verslavend product vergroot de kans op gebruik en dus verslaving. Zo vergroot bijvoorbeeld de nabijheid van een casino de kans op gokverslaving.

Veel jongeren zijn 24/7 met hun smartphone bezig. Via de Facebook-app op smartphones is het gemakkelijk om berichten te bekijken. Uit cijfers van YoungWorks blijkt dat 60% van de jongeren tussen de 15 en 29 jaar in bezit is van een smartphone. Het lijkt logisch dat jongeren door de nabijheid van hun smartphone een hogere kans op Facebookverslaving hebben. Uit het huidige onderzoek blijkt dat mensen met een smartphone wel vaker gebruik maken van Facebook, maar dat zij geen vergrote kans lopen op Facebookverslaving.

Risicogroep

Een smartphone heeft geen invloed op het ontwikkelen van een Facebookverslaving. Maar welke factoren spelen dan wel een rol? Een specifieke groep gebruikers heeft een hogere kans op het ontwikkelen van problematisch Facebookgebruik, namelijk hoger opgeleiden, mensen die eenzaam zijn, veel posten op Facebook en vrouw zijn. Toch is dit geen reden tot grote paniek, want Facebookverslaving komt zelden voor. Iets minder dan 3 procent van de gebruikers voldoet aan de klinische criteria van verslaving. Facebookverslaving komt ongeveer even vaak voor als andere gedragsverslavingen zoals gokverslaving of gameverslaving.

Zo slecht is het allemaal niet

Facebookgebruik is een breed begrip en omvat veel verschillende activiteiten. In dit onderzoek zijn Facebookactiviteiten onverdeeld in het ontvangen van respons (likes en comments) en het posten van content (foto’s, comments, prikbordberichten etc.). Ondanks dat er nu sprake lijkt te zijn van Facebookverslaving, is dit sociale medium niet alleen maar slecht. Bij onderscheid in de activiteiten blijkt de relatie met welzijn en veelvuldig gebruik complexer. Aan de ene kant hangt het negatief samen met welzijn: hoe meer iemand post, hoe minder hij of zij tevreden is met het eigen leven en eenzamer de gebruiker zich voelt. Aan de andere kant is het gebruik van Facebook positief: hoe meer likes en comments iemand ontvangt, hoe hoger het zelfvertrouwen is. Ook uit eerder onderzoek naar het welzijn van de gebruikers van de oude sociale netwerksite CU2 blijkt dat positieve reacties samenhangen met een hoger zelfvertrouwen.

Eerder schreef YoungWorks Blog al over de relatie tussen zelfvertrouwen, online activiteiten en verslaving. De positieve toon van reacties op Facebook kunnen leiden tot een hoger zelfvertrouwen. Op Facebook kun je simpel via de like button aangeven of je iets leuk vindt. Omdat er geen dislike button bestaat, waarmee je je negatief kunt uitlaten over geplaatste content, zijn de reacties vaak positief.

Conclusie

Hoewel Facebook het contact onder jongeren makkelijk maakt, kunnen zij zich er soms ook eenzaam door voelen. Wanneer een jongere problematisch of ‘verslaafd’ gebruik maakt van Facebook is het zelfvertrouwen lager, voelt hij of zij zich eenzamer en minder tevreden met zijn of haar eigen leven. Toch blijkt veelvuldig Facebookgebruik niet alleen maar negatief samen te hangen met het welzijn van de gebruikers. Zij die vaker likes en comments ontvangen, hebben namelijk een hogere mate van zelfvertrouwen.

Dit onderzoek lijkt legitimiteit te bieden voor de term ‘Facebookverslaving’, ook al is het een zeer kleine groep gebruikers die het risico loopt om een ‘Facebookverslaving’ te ontwikkelen. Het risico is het hoogst voor hoogopgeleide, eenzame vrouwen die veel posten. Dus een tip voor de slimme vrouwelijke jongeren of jongvolwassenen: geniet van Facebook, maar gebruik het met mate!

Meer weten over (online) voorkeuren van jongeren?

Esther Rozendaal en Moniek Buijzen (communicatiewetenschappers van de Universiteit van Amsterdam en de Radboud Universiteit, gespecialiseerd in jeugd en media) organiseren samen met YoungWorks op 25 september 2012 een masterclass die je kennis en vaardigheden vergroten op het gebied van jongeren en mediagedrag. Wetenschappelijke kennis wordt gecombineerd met praktische ervaring om jonge doelgroepen beter te begrijpen, te bereiken en te raken? Klik hier voor meer informatie over de masterclass jongeren en mediagedrag.

Delen via social of mail.