Stage workshop ontwikkeling

Update

Onderwijstrend #2: Flip je klas!

Van middelbare school tot universiteit; elke dag zijn jonge mensen bezig met hun ontwikkeling en hun toekomst. Om al deze jongeren blijvend te enthousiasmeren en te motiveren houdt Michiel Stadhouders je elke maand op de hoogte van de trends in onderwijsland. Het onderwijs is namelijk continu in beweging. Naast een heldere omschrijving van de trend biedt deze rubriek nuttige handvatten en inspirerende voorbeelden voor iedereen die in het onderwijs werkzaam is.

Sir Ken Robinson vertelde het ons al in 2006: het onderwijs van nu is onvoldoende ingericht op de toekomst. Ondanks de vele hervormingen binnen scholen, is in veel gevallen nog sprake van docentgestuurd onderwijs in plaats van leerlinggestuurd onderwijs. Het concept ‘flipping the classroom’ biedt hiervoor een mooie tegentrend.

Van VHS naar online video

‘Flipping the classroom’ is relatief nieuw in Nederland, maar bestaat toch al zo’n drie jaar in met name de Verenigde Staten. Het concept houdt kort gezegd in dat activiteiten die normaal in de les plaatsvinden, huiswerk worden en andersom. Docenten bieden klassikale instructie aan als video of digitale presentatie die leerlingen in hun ‘huiswerktijd’ kunnen bekijken. In de les wordt op een gedifferentieerde manier ruim aandacht gegeven aan het leerproces van de leerlingen door het beantwoorden van hun specifieke vragen. Kortom: het online aanbieden van de instructie als alternatief voor klassikale instructie, zodat leerlingen zelf keuzes kunnen maken in hun leerproces. De docent blijft daarbij vanzelfsprekend wel van belang!

Het concept is bedacht door de Amerikanen Jonathan Bergman en Aaron Sams in 2006. Zij schreven recent het boek ‘Flip Your Classroom: reach every student in every class every day’, inmiddels een must read over dit onderwerp. Een uitgebreide video over de geschiedenis van het concept bekijk je hier. Verschillende mensen namen het concept over, maar het werd pas echt groot toen Salman Khan zijn verhaal op TED deelde. Met zijn Khan Academy maakt hij instructievideo’s om leerlingen te helpen met wiskunde. Toch is ‘flipping the classroom’ meer dan de aanpak van de Khan Academy. Het is slechts één van de manieren waarop je dit kunt gebruiken.

Veranderende rol van de docent

Flipping the classroom gaat niet alleen over het online zetten van video’s. Video’s alleen helpen leerlingen namelijk niet voldoende vooruit. Het pedagogisch model is van belang. De uitdaging zit ‘m er juist in om goed gebruik te maken van de tijd die je nu vrij hebt in je les. Uit veel voorbeelden blijkt dat het zogenaamde TPACK model daarbij essentieel is. In dit model staan zowel vakinhoudelijke, pedagogische en technologische kennis centraal. De theorie achter het concept kun je in deze video bekijken. Grofweg worden in het model de volgende stappen gezet:

  1. De leerlingen doen gezamenlijk een activiteit, oefening of experiment zonder dat ze inhoud aangereikt krijgen.
  2. Na de oefening gaan leerlingen zelf aan de slag met de inhoud, theorie en onderliggende concepten die de oefening verklaren. Dit kan dan met behulp van video of online toepassingen.
  3. Via verwerkingsopdrachten wordt er betekenis gegeven aan de lesstof. Hier is de docent ondersteunend.
  4. In de laatste fase wordt gereflecteerd op de resultaten door middel van presentaties en toepassingen. Dit gebeurt dan weer gezamenlijk.

Hoe deze aanpak er in de praktijk uit ziet, kun je zien in deze blogpost van Jackie Gerstein. Interessant is ook aan welke technische voorwaarden je moet voldoen om met dit concept aan de gang te gaan. Alle drie de video’s zijn ontwikkeld door Jelmer Evers van het UniC College in Utrecht en Kennisnet.

Voorbeelden uit de onderwijspraktijk

Steeds meer Nederlandse docenten besluiten met het concept aan de slag te gaan. Jelmer Evers en Frans Droog van het Wolfert Lyceum zijn twee voorlopers op dit gebied. Volgens Droog heeft het concept een positief effect op de resultaten van de leerlingen. De grootste winst voor hem is dat hij meer tijd in de klas heeft voor het individueel begeleiden van leerlingen en het beantwoorden van hun vragen. Daarnaast sluit het concept perfect aan bij de wens om meer te differentiëren in de klas; leerlingen gaan op hun eigen snelheid door de stof en bepalen zelf wanneer en hoe vaak ze de instructievideo’s bekijken. Bijkomend voordeel is dat leerlingen die een les missen deze gemakkelijk in kunnen halen. Wederom in hun eigen tempo en op hun eigen manier. Op het Farel College in Amersfoort wordt bijvoorbeeld geëxperimenteerd door docent Dolf Breederveld. Bekijk hier hoe hij dit concept in zet. Joost van Oort, docent geschiedenis op het Sint-Joriscollege in Eindhoven, is ook iemand die met het concept werkt. Hij heeft een veelbekeken YouTubekanaal.

Zoals gezegd; bij flipping the classroom gaat het niet per se om online video, maar veel meer om echt ‘leren’. Het mooie is dat dit concept ook niet zonder de docent kan, maar dat de rol van de docent verandert. Belangrijke voorwaarden zijn de pedagogische aanpak en didactische context. Met name in de didactische context is het mogelijk te focussen op interessante en uitdagende opdrachten die veel meer analytisch van aard zijn.

Docenten kunnen lescontent heel eenvoudig delen met elkaar. Jelmer Evers heeft het concept toegepast bij het eindexamen van vorig jaar. De filmpjes van Jelmer zijn op YouTube in totaal al zo’n 39.000 keer bekeken door bijna 4000 bezoekers, terwijl hij ‘maar’ 53 eindexamenkandidaten heeft.

De start van een onderwijsrevolutie?

Flipping the classroom is geen wondermiddel, het is een start. Het werkt alleen als goed is nagedacht over het pedagogisch klimaat op school. Aan de slag gaan met het concept kost relatief veel tijd, maar als de lessen eenmaal gemaakt zijn, kun je ze gemakkelijk hergebruiken. Bovendien zijn de lessen, met de huidige technologie gemakkelijk te delen met anderen. Het concept sluit goed aan bij een trend die we een volgende keer bespreken: het toenemende belang van 21st century skills. Vaardigheden die we nodig hebben om in de toekomst goed beslagen ten ijs te komen. Een belangrijke voorwaarde is dat je als docent het klassikaal lesgeven durft los te laten. Het concept kent ook een aantal moeilijke kanten. Zo is het behoorlijk tijdsintensief en technisch uitdagend voor docenten om de video’s te produceren. Bovendien is het maar de vraag of leerlingen de video’s in hun eigen tijd gaan bekijken. Deze en meer didactische drama’s kun je terug lezen in deze blogpost.

Mooi is dat docenten die dit concept toepassen er veel aan doen om collega’s enthousiast te krijgen. Zo houdt een Amerikaanse leraar, Brian Bennett, een online spreekuur op maandagen. Als je benieuwd bent geworden, dan is het goed om de Flip de Klas wiki te bekijken en te volgen. Daar staan een hoop handige links met ervaringsverhalen, toepassingsmogelijkheden en bovendien een agenda met workshops die je kunt volgen.

De vraag is of dit gebruik van technologie ervoor zorgt dat we dezelfde dingen nu anders gaan doen of dat we fundamenteel andere dingen doen. Het concept flipping the classroom heeft het in zich dat laatste te gaan bewerkstelligen. Maar misschien is het concept wel vooral belangrijk omdat deze vorm van ‘omdenken’ ervoor zorgt dat docenten reflecteren op hoe zij deze generatie met hun onderwijs willen bereiken. Flipping the classroom is een prachtig concept dat een begin kan zijn van een fundamentele verandering van ons onderwijssysteem.

Op 6 december verschijnt Onderwijstrend #3: 21st century skills

Delen via social of mail.
Close

BLIJF OP DE HOOGTE

Ontvang net als meer dan 6.000 anderen maandelijks jongerentrends, inspiratie en nieuw werk in je mailbox.