Hét nieuws bestaat niet meer voor jongeren

In de hoop dat de leerlingen ook buiten school het nieuws volgen, besteden docenten maatschappijleer veel aandacht aan actualiteit in de lessen. Maar gaan jongeren dat ook doen? Uit vele onderzoeken blijkt dat jongeren steeds minder de traditionele media volgen. Onze adviseur/partner Yvonne van Sark werd onlangs met andere experts hierover geïnterviewd door Maatschappij & Politiek, een blad voor docenten maatschappijleer.

MEER EN MEER IN EEN MEDIABUBBEL

door Karin Peusens

In de hoop dat de leerlingen ook buiten school het nieuws volgen, besteden docenten maatschappijleer veel aandacht aan actualiteit in de lessen. Maar is dat zo? Uit vele onderzoeken blijkt dat jongeren steeds minder de traditionele media volgen. Bovendien zien ze kwaliteitsjournalistiek steeds vaker als ‘ook maar een mening’. De vraag is of dat erg is en wat u daarmee in het klaslokaal moet? M&P raadpleegt enkele professionals.

In de woonkamer verplicht meekijken met het NOS Journaal omdat je toch geen andere opties hebt: Yvonne van Sark is er zelf nog mee opgegroeid. Als partner/adviseur bij Youngworks, bureau voor jongerencommunicatie en onderzoek, weet ze echter dat deze tijd voorbij is: ‘In het mediagedrag van jongeren zijn grote verschuivingen te zien. Traditionele media bereiken jongeren steeds minder. Dat zie je vooral aan de dalende kijkcijfers van de publieke omroep en het afgenomen bereik van kranten bij jongeren’.

Erbij horen

Volgen jongeren dan geen nieuws meer? Toch wel, constateert Van Sark: ‘Hun mediagebruik is erg hoog. Via hun smartphone verschijnt er nieuws op hun tijdlijn en houden ze alle updates van bepaalde sites bij. Maar jongeren zitten meer en meer in hun eigen mediabubbel’. Vanuit die bubbel creëren jongeren uit het enorme nieuwsaanbod hun eigen wereldbeeld.

Het nieuws bestaat voor de nieuwe generatie niet meer. Bovendien heeft nieuws voor jongeren ook een functie van erbij horen. Van Sark: ‘Ze sturen elkaar populaire filmpjes door en willen weten wie ze al heeft gezien’. De oorzaak voor de veranderende nieuwsconsumptie ligt volgens de jongerenkenner deels aan de komst van smartphones en de daarmee samengaande individualisering van het kijkgedrag. Het samen televisiekijken verdwijnt uit veel huiskamers en daarmee dus ook de structuur van een vast journaalmoment.

Daarnaast vervaagt de grens tussen hard nieuws en entertainment. De Volkskrant bericht over de showbizz-scheiding van Brad Pitt en Angela Jolie, terwijl op Facebook foto’s van vluchtelingen en aanslagen opduiken. Ook de nieuwsmakers zelf zien de veranderingen. Pieter Klein, adjunct-hoofdredacteur van het RTL Nieuws, ziet onder zijn kijkers een verschuiving naar een iets oudere doelgroep: ‘Uit extern en intern onderzoek blijkt dat jongeren minder nieuws via de televisie volgen. Op zich is dat geen heel gek verschijnsel. Onze ervaring is dat in het verleden de meeste mensen pas gingen kijken als ze iets ouder waren en gingen samenwonen. Nu is heel duidelijk sprake van een (digitale) disruptie: veel jongeren hebben geen televisie en volgen alles op sociale media’.

Belang van het nieuws

Is het erg als jongeren minder nieuws op de traditionele manier volgen? Dat vroeg Anna Van Cauwenberge zich af. Zij promo- veerde vorig jaar op aandacht voor nieuws bij jonge mensen in België en Nederland. Volgens haar is niet de verminderde aandacht voor nieuws het probleem, maar wel de onderliggende factoren die deze daling verklaren.

Zij constateerde dat jongeren zeker behoefte aan nieuws hebben, maar dat de traditionele media daar te weinig op inspelen. Dat is jammer, want volgens Van Cauwenberge is aandacht voor nieuws belangrijk voor een goed functionerende democratie. ‘Een voorbeeld is dat burgers bij verkiezingen de nodige informatie hebben over actuele maatschappelijke problemen en de oplossingen die politieke kandidaten hiervoor bieden. Nieuwsmedia zijn de belangrijkste verstrekkers van deze informatie’, stelt ze in haar proefschrift.

Een inventarisatie van het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS) laat ook zien dat jongeren belang aan nieuws hechten. Tijdens de LAKS-leerlingencongressen vorig jaar werden ideeën voor de exameneisen in 2032 verzameld. Bijna driehonderd ondervraagde leerlingen van uiteenlopende schooltypen gaven aan op school behoefte te hebben aan reflectie op de actualiteiten, achtergronden en ontwikkelingen in de wereld. ‘Zij willen de wereld om hen heen en de wereld die zij op het nieuws zien begrijpen’, aldus LAKS in het adviesrapport.

Maatregelen

Om jongeren meer nieuws te laten volgen is het dus belangrijk dat de media meer op de behoeften van de jeugd inspelen. Van Cauwenberge doet in haar proefschrift een paar aanbevelingen. De nieuwsmakers zouden zich meer kunnen verdiepen in wat er bij jongeren leeft en een gevarieerder aanbod hebben. Ook zouden ze meer crossmediaal moeten werken, zodat bijvoorbeeld televisie, websites en sociale media elkaar versterken.

Opvallende conclusie is dat de repetitieve berichtgeving over dezelfde onderwerpen in het televisiejournaal een struikelblok voor veel jongeren blijkt. Ze hebben juist meer behoefte aan een context die hen helpt nieuwsfeiten te begrijpen. De journalistiek zelf is er ook veel aan gelegen om de jongeren aan zich te binden en zit ondertussen niet stil. Zo zet RTL Nieuws onder meer stevig in op video, online en Facebook. ‘Daarnaast onderzoeken we of we eventueel zelf specifieke jongeren- platforms moeten beginnen’, aldus de adjunct-hoofdredacteur van de nieuwsrubriek.

Ook de overkoepelende journalistenvakbond, de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), kent vele initiatieven. ‘Traditionele media zetten steeds meer in op digitale strategieën’, weet Jim Verhoef van de jongerensectie van de NVJ. ‘De publieke omroep probeert bijvoorbeeld met NOS op 3 geen nieuws meer op televisie uit te zenden, maar alleen nog via het internet, en Het Financieel Dagblad heeft vergevorderde plannen voor digital only. Of dit lukt is maar de vraag. Onderzoekgegevens zijn niet altijd even representatief en de nieuwe manieren hebben de traditionele manieren nog lang niet overgenomen’.

Rol docent

Wat betekenen al deze veranderingen voor de rol van de docent maatschappijleer? Volgens de journalistenbond ligt die deels in het bijbrengen van mediawijsheid. Verhoef: ‘Door de gekleurdheid van sommige nieuwe media is het voor jongeren lastig in te schatten in hoeverre een bron onafhankelijk is. Om geïnformeerd te zijn moet je als lezer verder klikken dan enkel het social media bericht. Ook kunnen docenten laten zien dat er steeds meer gesponsorde berichten de media binnensluipen’.

Een organisatie die docenten helpt bij het promoten van actualiteiten is Nieuws in de klas. Manager Chris van Hall ziet voor leraren maatschappijleer een belangrijke taak weggelegd in de ontwikkeling van het wereldbeeld van de leerlingen. Het is volgens hem van belang om niet alleen de nieuwsfeiten te herhalen, maar juist een kritische houding aan te leren: ‘Eigenlijk moet je radar altijd aanstaan om feiten en meningen te onderscheiden, de bedoeling van de afzender en de bron van het bericht te achterhalen, het vanuit verschillende perspecieven te bekijken, enzovoorts. Dat is hard werken, maar het leuke van maatschappijleer is dat het onderwerp constant in beweging is. Elke dag is de samenvatting van de wereld anders’.

Youngworks en Nieuws voor de klas zette voor docenten Maatschappijleer een aantal tips op een rijtje om nieuws te behandelen in de les.

Tips van Youngworks

• Begin bij de basis. Veronderstel weinig voorkennis bij leerlingen. Behandel eerst de basis van het wereldnieuws, zoals het ontstaan van grote conflicten.
• Geef context bij het nieuws zodat de berichten niet op zichzelf staan. Bijvoorbeeld via ‘In 60 seconden’ op nu.nl, ‘Kijk Verder’ op Volkskrant.nl of Vice News.
• Bezoek eens de plekken waar jongeren hun informatie vandaan halen. Bekijk de populairste filmpjes op YouTube, online-serie #BOOS van Tim Hofman, of vlogs van Enzo Knol of Dutch Tuber.
• Sluit aan bij de belevingswereld van jongeren. Een populair nieuwsbericht over een overval op Kim Kardashian is bijvoorbeeld een kapstok voor het onderwerp criminaliteit.

Tips van nieuws in de klas

• Oefen. Veel aandacht voor nieuws is essentieel. Dan zijn leerlingen al gewend om met elkaar over de actualiteit in gesprek te gaan.
• Neutraliteit. Houd je aan de feiten en probeer als docent neutraal te blijven.
• Beeldmateriaal. Beeld krijgt een steeds grotere rol in de media, maar is eenvoudig te framen. Oefen bijvoorbeeld door nieuwsfoto’s te verknippen zodat het kader verandert. Leg uit dat de beeldredacteur dat ook al heeft gedaan.
• Vraag door. Ook bij nieuwsberichten is er vaak een boodschap achter de boodschap. Blijf vragen waarom dit bericht, op dit moment, door dit medium is geplaatst. Zo wordt een kritische houding geoefend.

Delen via social of mail.
Close

BLIJF OP DE HOOGTE

Ontvang net als meer dan 6.000 anderen maandelijks jongerentrends, inspiratie en nieuw werk in je mailbox.