Co-creatiesessie met pizza, over de toekomst van Delft

Update

A bright future door de ogen van GenZ

Jeugd en toekomst zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Wanneer je jong bent, heb je tenslotte nog een heel leven voor je. Het beeld dat jongeren hebben van dit leven hangt aan elkaar van verwachtingen, dromen en onzekerheid. Al deze ideeën beïnvloeden al vanaf vroege leeftijd de keuzes die ze maken. Dit verhaal vertelt hoe jongeren tot hun keuzes komen.

Dit artikel is reeds eerder verschenen in Fonk no 240

Jongeren moeten al in de onderbouw van de middelbare school serieus richting geven aan hun toekomst met hun sector- of profielkeuze. Dit soort momenten gaan vaak gepaard met goedbedoeld advies van volwassenen: “Denk er goed over na, want je moet kiezen wat bij jou past.” Maar: hoe bepalen jongeren eigenlijk welke toekomst goed bij hen past? Onder ‘jongeren’ verstaan we hier overigens tieners. De tieners van dit moment vallen binnen Generatie Z (geboren tussen 2000 en 2015). Wat hen vooral verbindt als groep, is hun lage leeftijd. En daarmee hun korte geschiedenis. Een vijftienjarige loopt simpelweg nog niet zo lang rond op deze aarde als een 30- of 60-jarige volwassene. Hun relatieve gebrek aan levenservaring zorgt ervoor dat elke nieuwe ervaring potentieel een grote impact heeft op hoe ze denken over de wereld om hen heen én over zichzelf. In contrast met de relatief korte geschiedenis van jongeren staat de (naar verwachting) enorme lengte van de toekomst die nog voor hen ligt. Ideeën over deze toekomst ontstaan uit een optelsom van eigen ervaringen én van de verhalen die de omgeving hen over de toekomst vertelt. Omdat jongeren zelf nog niet zoveel ervaring hebben, zijn deze omgevingsverhalen van extra grote invloed op hun denken over de toekomst. Op wat ze daarin belangrijk vinden, op wat ze willen bereiken, kortom: op wat een bright future voor hen is.

Dominante verhalen
Wat dat is, verschilt uiteraard voor iedere jongere. Toch kunnen we in hun verschillende ideeën over de toekomst wel een aantal rode draden herkennen. Die draden komen voort uit de dominante verhalen binnen onze samenleving. De metaverhalen waarvan de dominante boodschap doorschijnt in de boodschappen die jongeren dagelijks op zich afgevuurd krijgen in gesprekken met hun ouders, docenten en vrienden en vanuit de media. Ik licht twee van deze metaverhalen uit, omdat zij grote invloed hebben op hoe veel Nederlandse jongeren naar hun toekomst kijken.

Mijn toekomst draait om wat ik wil
In Nederland is ruimte voor zelfexpressie één van de hoogst gewaardeerde waarden . Het individu moet alle ruimte krijgen om zichzelf optimaal te ontwikkelen. Dit is niet alleen een luxe, het is vaak ook een missie. Weinig is belangrijker dan te worden wat men in potentie kan zijn. Vandaar ook het veelgehoorde advies “Kies voor wat echt bij jou past en waar jij gelukkig van wordt”. Het is goed voor te stellen dat jongeren in navolging van deze boodschap een enigszins zelf-centrische houding aannemen ten aanzien van hun hun toekomst. Dat past namelijk bij de vrij egocentrische ontwikkelingsfase waarin jongeren zich bevinden: een periode waarin ze de grenzen van hun wereld verkennen, met als doel zichzelf beter te begrijpen en zichzelf een plek in die wereld te geven. Een reflectieve periode waarin ze vrijwel elke ervaring op zichzelf betrekken. Wanneer hun omgeving dan ook nog eens zelfbeschikking centraal stelt, is het logisch dat ze zichzelf ook als leidraad nemen voor hoe zij hun leven in willen vullen. Dit is emanciperend, maar stelt jongeren ook voor een uitdaging. Jongeren weten namelijk vaak nog niet precies wat ze willen. Hun zelfbeeld is nog volop in ontwikkeling en daarom zijn hun ideeën over wat hen in de toekomst gelukkig maakt, heel veranderlijk. Ze zoeken juist in hun omgeving naar houvast. De opvattingen en ideeën van anderen helpen hen om zichzelf beter te begrijpen. Wanneer die omgeving hen vervolgens vertelt dat ze vooral naar zichzelf moeten kijken om te bepalen waar ze gelukkig van worden en hoe ze hun toekomst willen vormgeven, kan dat heel verwarrend zijn. Ze krijgen de bal teruggekaatst en moeten opnieuw bij zichzelf te rade.

Mijn toekomst geef ik zelf vorm
In aanvulling op de eigen verantwoordelijkheid om te ontdekken wat ze zelf willen, voelen jongeren zichzelf ook verantwoordelijk voor het realiseren van hun levensdoelen. Hiermee weerspiegelen ze een breed gedeelde opvatting: je maakt je eigen succes. Onze neoliberale samenleving* stelt het individu zo centraal, dat we ook het idee van persoonlijke groei zijn gaan koppelen aan persoonlijke inspanning: hoe meer iemand zich inspant, des te sneller zal zij groeien en succesvol worden. Succes maak je zelf: we zeggen niet voor niets “zij heeft het gemaakt”. Dit geloof in eigen maakbaarheid is aan de ene kant bevrijdend. Het biedt jongeren bijvoorbeeld de mogelijkheid om klasse-overstijgend te denken en zichzelf grootse ambities te stellen. Aan de andere kant leidt het tot stressvolle situaties. Als je succesvol bent, dan mag je trots zijn op jezelf. Maar stel dat je faalt? Dan kan je ook maar één iemand de schuld geven: jezelf. Ook deze individuele verantwoordelijkheid ten aanzien van de toekomst kan daarom beklemmen.

Verantwoordelijke verhalenvertellers
Bovenstaande metaverhalen stellen jongeren voor twee grote uitdagingen ten aanzien van hun toekomst. Allereerst: hoe kom je erachter wat je precies wil als je zelfbeeld nog volop in ontwikkeling is? En ten tweede: hoe ga je om met de druk om jouw bright future zelf te realiseren? Durf je het risico te nemen om te falen, of kies je ervoor om het risico maar helemaal niet te nemen en laat je je dromen varen? Uiteraard moeten jongeren hier zelf hun weg in vinden. Tegelijkertijd moeten wij, volwassenen, onze verantwoordelijkheid als verhalenverteller niet negeren. Omdat jongeren zelf nog weinig ervaring hebben, leunen ze in de ontwikkeling van hun ideeën over de toekomst sterk op de ervaringen en verhalen van anderen. Wat wij, als opvoeders, onderwijzers én als professionals en organisaties aan jongeren vertellen en meegeven, heeft invloed op hoe zij hun eigen toekomst zien, het beïnvloedt hun dromen, hun ambities en de manieren waarop ze die proberen waar te maken. Wij zijn medeverantwoordelijk voor de ontwikkeling die jongeren doormaken. We kunnen daarom onmogelijk van hen verlangen dat zij de richting en de invulling van hun persoonlijke ontwikkeling volledig bij zichzelf zoeken. En toch is dat wat we hen nu vaak meegeven in onze vaak goedbedoelde adviezen. Ontlopen we daarmee deels onze verantwoordelijkheid als verhalenvertellers? Bij Youngworks denken we van wel. Wij proberen organisaties (en onszelf) daarom verantwoordelijker te laten nadenken over de boodschappen die we jongeren meegeven. In onze projecten proberen we voor de realisatie van organisationele doelen jongeren niet alleen te begrijpen en beïnvloeden, maar hen ook te empoweren en te helpen reflecteren. Ontwikkeling is vorming, en wij als verhalenvertellers kunnen en moeten jongeren met onze verhalen het houvast bieden om hun optimale vorm te vinden. De vorm die jongeren aannemen in hun formatieve jaren, beïnvloedt tenslotte ook de vorm van onze samenleving van de toekomst.

*World Values Survey (2016) Live Cultural map – WVS (1981-2015). Opgehaald van: www.worldvaluessurvey.org/WVSContents.jsp?CMSID=Findings

Delen via social of mail.