Co-creatiesessie met pizza, over de toekomst van Delft

Update

5 tips om jongeren te helpen met het ontdekken van zichzelf

Persoonlijke ontwikkeling in de klas en thuis: jong geleerd is oud gedaan

En zo zag ik in een paar uur een klas veranderen voor mijn ogen. Van stoere pubers die elkaar overschreeuwden om hun plekje in de nieuw gevormde groep te veroveren, naar kwetsbare open jonge mensen die hun verhalen met elkaar deelden. Ze kwamen erachter dat ze meer met elkaar gemeen hadden dan ze ooit hadden durven dromen. Iedereen was weleens verdrietig of onzeker, iedereen had weleens ruzie thuis en nog niemand wist echt wat hij of zij wilde worden later. Toen we het over talenten hadden zei een van de leerlingen: “Ik heb helemaal geen talenten. Ik ben nergens écht goed in.” Waarop zijn buurman zei: “Ja gast, dan is dát toch jouw talent, dat je heel veel dingen gewoon goed kan in plaats van één ding heel goed. En ik vind je echt vet grappig. Is dat ook een talent?” We stonden stil bij fouten vieren op weg naar succes, de relaties met je vrienden en familie en we maakten een Ta-Da-Lijstje in plaats van een To-Do-Lijstje: wat heb je al bereikt waar je trots op bent?

Het was spannend, voor de leerlingen, maar ook voor mijzelf, als gloednieuwe ‘docente persoonlijke ontwikkeling’. Maar het resultaat was onbetaalbaar. Daarna heb ik deze klas het hele jaar mogen trainen en konden we samen telkens een stukje dieper gaan. Na dit jaar wist ik het zeker: jongeren begeleiden in hun persoonlijke ontwikkeling is niet alleen bijzonder, maar ook echt noodzakelijk. Toen besloot ik: laten we ervoor gaan zorgen dat persoonlijke ontwikkeling een vanzelfsprekende plek krijgt in ons land! Niet alleen in ons onderwijs, maar ook in onze gezinnen.

Wie ben ik, wat wil ik, wat kan ik? Mooie, maar ingewikkelde vragen. Er antwoorden op geven is al helemaal complex. Veel volwassenen weten zelfs niet goed wie ze zijn, waar hun talenten liggen en wat hen gelukkig maakt. Laat stáán jongeren, met een puberbrein en prefrontale cortex die nog in ontwikkeling zijn, waardoor het bijvoorbeeld lastig is om een helicopterview aan te nemen, te nuanceren en meta-cognities (zoals denken over denken) uit te voeren [1]. En dan is de puberteit sowieso al een spannende, onzekere tijd, waarin je hoofd boven water houden op school en bij de groep horen vaak al genoeg energie in beslag nemen.

Hoe eerder je aan de slag gaat met jezelf beter leren kennen, hoe sneller je jouw leven kunt indelen op een manier die voor jou het beste werkt, waardoor je jouw leven optimaal kunt leven. Of je nou 12, 19 of 24 bent; je bent nooit te jong om jezelf te onderzoeken. En jong geleerd is oud gedaan! Maar alle hulp daarbij kun je goed gebruiken. Om deze reden is het van groot belang dat wij als ouders en docenten een handje helpen bij de persoonlijke ontwikkelingszoektocht van de jongeren om ons heen. Maar hoe doe je dat? In de jaren dat ik als training- en ontwikkelingspsychologe met jongeren aan hun persoonlijke ontwikkeling werk, is mij opgevallen dat deze zoektocht naar binnen voor velen van hen, vanzelfsprekend, heel spannend is. Maar ook voor de volwassenen die hun erbij willen helpen is het vaak een nieuwe en onzekere aangelegenheid. Vaak krijg ik dan ook de vraag: hoe kunnen wij als ‘grote mensen’ onze jongeren helpen om over zichzelf te leren? Waar begin je? Wat is mijn rol? Om deze reden besloot ik mijn ervaring in een vijftal tips te gieten over het begeleiden van jongeren in de ingewikkelde, maar bijzonder waardevolle zoektocht naar zichzelf.

1. Maak het belangrijk
Besteed allereerst oprechte aandacht aan persoonlijke ontwikkeling. In de les kun je bijvoorbeeld beginnen met het bespreken van het onderwerp persoonlijke ontwikkeling. Wat is het? Hoe zien zij het? Wat heb je eraan? Waarom is het belangrijk? Geef het onderwerp een plek in de week, in de dag of maak er zelfs een aparte les van. Zo snappen je leerlingen ook dat het iets is dat serieus genomen mag worden, ook al is het nieuw. Ook in je huishouden kun je persoonlijke ontwikkeling een plek geven door het er simpelweg over te hebben. Wat je ook kunt doen is bijvoorbeeld elke week een andere vraag centraal zetten en die op een zichtbare plek in huis hangen. Denk aan: waar ben ik goed in? Wat wil ik deze week leren? Waar werd ik vandaag blij/minder blij van? Hoe serieuzer jij het als volwassene neemt, hoe meer zij dat ook zullen doen. De kracht zit vaak al in dingen terloops benoemen, zoals een bijzondere vriendschap opmerken in de klas of je kind erop wijzen dat fouten maken juist een stap in de goede richting is.

2. Voer een goed gesprek
In gesprek gaan met een ‘puber’ kan soms een uitdaging zijn. Zaken als onverschilligheid, rollende ogen en korte antwoorden passeren vaker dan eens de revue. Maar wanneer je de juiste randvoorwaarden creëert, kom je vaak al een heel eind. Het begint allemaal bij het nemen van tijd. Zet je telefoon eens uit. Geef jezelf eerst een moment om na te denken over wat nog door jouw hoofd dwarrelt, zodat je vervolgens je volle aandacht bij het gesprek kunt hebben. Doe je best om geen dingen in te vullen (“Ik ken hem, hij vindt dat vast stom.”) en aannames te doen (“Zij weet vast al heel goed waar ze goed in is, want dat hoort ze de hele dag al”). Wat, paradoxaal genoeg, goed kan werken wanneer je wat zwaardere onderwerpen wilt bespreken, zijn situaties waarin je niet tegenover elkaar zit in een ruimte. Denk aan samen afwassen, een wandeling met de hond of een ritje in de auto. Deze ongedwongenheid kan de spanning verlagen en een zeer prettig effect hebben op het gesprek. En laat je niet uit het veld slaan als je kind of leerling niet direct positief en open reageert! De weerstand er simpelweg laten zijn en het je niet persoonlijk aantrekken is vaak al voldoende. Naar jezelf kijken is namelijk spannend, en we beschermen ons kwetsbare zelf vaak door te reageren met weerstand. Erg menselijk dus en juist een teken dat er iets ‘aan’ gaat staan.

3. Stel de juiste vragen
Door vragen te stellen help je de jongere om op expeditie te gaan in zijn of haar eigen hoofd. Pas wel op met welke vragen je stelt en de moeilijkheidsgraad hiervan. Dus vervang ingewikkelde vragen als “Waar ben je goed in?” door wat meer vrije, droomvragen “Als jij anderen iets zou mogen leren, wat zou dat dan zijn?”. Zo kun je hetzelfde antwoord krijgen, namelijk waar iemands talent ligt, maar dan op een speelse manier. Stel daarnaast ook eens de vraag waar iemand zelf mee aan de slag zou willen. De autonomie die je geeft aan de jongere op zo’n moment kan ervoor zorgen dat de motivatie geprikkeld wordt, meer dan wanneer jij als volwassene bepaalt waar het gesprek over zal gaan. Toon oprecht interesse, luister met je volle aandacht en vraag door in plaats van direct een reactie of mening te geven. Je kunt ook hulp inschakelen; zo zijn er velerlei gesprekskaartensets ontwikkeld om een waardevol gesprek te faciliteren tussen volwassenen en jongeren.

4. Geef het goede voorbeeld
Doe zelf mee! Je bent nooit uitgeleerd. En hoe kwetsbaarder jij jezelf durft op te stellen, hoe meer jongeren zelf ook zullen durven te delen. Vertel verhalen over jouw puberteit, over je fouten op het werk vandaag en hoe je die in de toekomst gaat aanpakken of over dingen die jij graag nog zou willen leren. Ook voor de klas is het belangrijk om, wanneer mogelijk, mee te doen met oefeningen die je doet of groepsgesprekken die je voert. Want hoe kun je verwachten dat je leerlingen zichzelf blootgeven wanneer jij ervoor kiest om veilig in je schulp te blijven? Dit is natuurlijk hartstikke spannend, maar zo ervaar je tegelijk ook hoe het voor hun is om zichzelf kwetsbaar op te stellen. Uiteindelijk is het vaak best prettig voor een klas of gezin om in die kwetsbare momenten even de gelijkwaardigheid op te zoeken, in plaats van de ouder-kind of docent-leerling verhouding. Een veilige situatie ontstaat pas wanneer beide partijen zich van hun oprechte, kwetsbare kant durven te laten zien.

5. Gebruik wat er al is
Internet staat vol met oefeningen om talenten te ontdekken, samenwerken te onderzoeken, complimenten te leren geven en ontvangen en te ontdekken waar je hart ligt als het aankomt op studiekeuze en de toekomst. Google is your friend! Zoek bijvoorbeeld op het onderwerp dat je wilt behandelen in combinatie met het woord “groepsoefening” of “individuele oefening”. Zorg hierbij wel altijd dat je een goed beeld hebt van wat een oefening teweeg kan brengen (een try-out kan daarbij helpen) en let goed op de kwaliteit van de website en de oefening an sich. Neem anders eens een kijkje op www.werkvormen.info, een site vol mooie werkvormen gesorteerd op thema, groepsgrootte en tijdsduur.

Jongeren helpen met hun persoonlijke ontwikkeling is een bijzondere taak, die uitdagend en bijzonder dankbaar kan zijn. Van jou als volwassene vraagt het geduld, openheid, welwillendheid en kwetsbaarheid, maar vaak leer je zelf onderweg ook nog eens wat nieuws over jezelf. Want ook al luidt het gezegde ‘jong geleerd is oud gedaan’, je bent toch nooit te oud om te leren.

[1] Nelis & van Sark, Puberbrein Binnenstebuiten, 2013.

Nieuwsgierig geworden naar wat jij voor jongeren in jouw omgeving kunt betekenen? Wil jij hulp bij het begeleiden van leerlingen in dit proces? In de klas of als training voor docenten en ouders? Of wil je een masterclass volgen in het communiceren met jongeren of talentontwikkeling? Stuur dan vrijblijvend een mail naar Miek@youngworks.nl om de mogelijkheden voor jouw situatie te onderzoeken.

Delen via social of mail.